ranga - group of people; raise
Ranga (i). 1. v.t. Raise, cast up. A ka tupu, ka rangaa te one, ko Ahuroa (T. 114).
2. Pull up by the roots. Rangaa mai he taiawa.
3. Set in motion a body of men. In the pass. rangaa, rush, charge. Ka rangaa tana taua hei tukituki i te pa tuna.
4. n. Ridge of a hill, rising ground in a plain.
5. Sandbank, fishing ground. Ka eke i te ranga ki Otamaiea (J, ii, 122).
6. Frame or comb on which the hair was dressed. He tikitiki tangata, ma te waewae e whai; he tikitiki uru, ma te ranga e putiki (P.).
7. Company of persons.
8. Shoal of fish.
rangaranga. 1. v.t. Take up, lift up. Rangaranga nga rakau ririki.
2. Move. Hikihiki to tapuae, rangaranga to tapuae (M. 375).
3. a. Disturbed. Moe tuatua, moe rangaranga te moenga i a au nei (S.).
4. n. A short quick stroke in paddling, as opposed to kumea.
5. Hill, ridge. Kai runga tonu au o te rangaranga nei, kia marama au te whakamau ki waho (S.).
page 323
whakarangaranga, v.t. Extol. E whakarangaranga ana i a ia te koroke nei.
Williams Dictionary
Ranga (ii), v.t. 1. Perform certain rites over the child of a chief, etc. Ka rangā e o tupuna nga hau o te po (M. 10). I to whanautanga i ranga mai ai te hau o te pukupuku (M. 371). No te ranganga o te tuaahu o Manaia (T. 89). No reira ano te take o nga karakia mauri, pana tamariki, karakia ranga, karakia mahaki (M. v.).
2. Avenge a death. Ma wai e ranga to mate i te ao? (M. 229). Tuia, e Kohi, ki te kaha o te waka hei ranga i to mate (M. 290).
raranga, v.t. (pass. rangā and rānga). Weave, plat, mats, baskets, etc. Ka taraia he kaheru; ka rangā he kete (T. 7). The expression ranga kete was used in reference to certain rites for purposes of witchcraft. Ka ranga te kete, “Rangaranga ra taku kete, hei moenga mo aku tama,” etc. (T. 88). ‖ kete.
rangaranga, v.t. 1. Avenge. Mana e rangaranga nga mate o nga iwi nei (M. 128).
2. Weave. Rangaranga ra taku kete (T. 88).
Williams Dictionary
Ranga (iii), raranga, rangaranga, v.i. Blow gently. Ma Taratuahu e ranga mai te muri raro (M. 88). Ka raranga nga hau whakakata o te uru (M. 251). Ka rangaranga te muri, ka tu nga tuatara o tamure (P.).
raranga, n. Direction. E ahu rawa ana te raranga o tana haere ki te takiwa ki te tonga (W.M.xii, 794).
rangaranga. 1. a. Gentle. He ingoa iri kau ki te muri rangaranga (M. 31).
2. n. Breeze. Rangaranga te muri, north-east wind.
Williams Dictionary