Whati, v.i. 1. Be broken off short; of anything rigid, as a stick. Ka whati te kakau o te toki nei.—Ana ! me te mea ka whati te taiaha i roto i nga ringa (J. xx, 21).
2. Be bent at an angle.
3. Be broken off, be interrupted. Ko te tohi a Te Aotaki i a au, kaore i nanunanu, i whati (J. xx, 22).
4. Break of the sea. Ka taka ko roto nei kei te tai whati kino (S. ii, 40). Te tai whati tata ki Otamango (M. 114). Tai whati, broken water, surf.
5. Turn and go away. Ka whati te tangata whenua ki waho (T. 194).
6. Flee, take to flight. I aua tangata nei ano ka hinga, whati kau ana; katahi ka patua (T. 202). Ko te iwi ra, ka whati ki tetehi kainga ke, ka tapu hoki te kainga i a Tawhaki (T. 52).
7. Come quickly, run. Whati mai, whati mai, ka eke ki te paepae poto a Hou (P. 96).
8. Flow. Kei te whati kino mai te roimata (M. 35).
9. Ebb. Ka whati te tai, ka pao te torea (P.).
whatinga, n. Flight. Pango tonu te kohamo i te whatinga (T. 101). I te whatinga o Tangaroa ki te wai no reira ana tangata i totohe ai (T. 5).
whawhati. 1. v.t. Break off anything rigid. Whatiia mai nga topito.
2. Bend at an angle, fold.
3. Put to flight.
4. Deny.
5. v.i. Be chapped, be broken. Ka mate au i te whawhati o oku ringaringa. Tai whawhati rua, make a slip in reciting karakia, which was an aitua. ‖ J. vii, 131.
6. Sleep doubled up; a bad omen.
7. Happen; in the expression whawhati tata, sudden.
whatiwhati. 1. v.t. Break off a number of things, break into pieces, shatter. Ka whaka-tokia te mara, e waru nga kopura, whati-whatiia ana, ka toua (T. 114). He ra whatiwhati ko (A proverbial expression for a day for hard work).
2. Bend, as the legs in running. E mua, ata haere; e muri whatiwhati waewae (P.).
3. Collect, assemble. Katahi ka haere te tangata ki te whatiwhati ope mana.
4. v.i. Come, come together. Whatiwhati mai nga iwi o ia wahi, o ia wahi.
5. Be broken. Ka whatiwhati koa nga parirau o Rupe (P. 46).
6. a. — I tapu i te aha to uru whatiwhati? (M. 391).
7. n. — Taku whatiwhati ki ka riro (M. 125).
Williams Dictionary