Tāki, tātāki, v.t. 1. Take to one side, take out of the way. Ko nga he o mua, i uru ano ahau ki roto: ko tenei he, me tāki au i toku tinana ki uta.
2. Take food from the fire, take a hinaki from the water. Ka maoa nga kai na: takina. Taki (i). 1. v.t. Track, tow with a line from the shore.
2. Lead, bring along. Whaowhia mai ki te kete putuputu, na Raukatauri i takina ai Kae, ka mate (M. 153). Pass., takina, used of the rising of heavenly bodies. Takina mai ra nga huihui o Matariki, Puanga, Tautoru (M. 330). Ra te haeata takina mai i te ripa (M. 28). Taki-o-Autahi, Southern Cross, constellation. Manu taki, a bird acting as sentry or leader of the flock.
3. Begin or continue a speech. Ka takina e Raharuhi ana korero ki nga korero o era rangi.
4. Recite. E taki ana i nga korero mai o mua.—Ka takina te kawa. Taki tupuna, recite geneaologies. Taki manawa, a childish amusement of attempting to recite a long form of words in one breath, the form for recitation being called pepe taki manawa.
5. Lengthen a name by addition. Koia i takina ai tona ingoa ko Tupai-whakarongo-pakitara-whare.
6. Challenge. He mea taki ano pea kia whai pakanga ai ratou (Pi. 175, 4). Takina te taua.
7. Entice. Katahi ka takina e ia te manu.— Kua takina ano te pakake ki Manawarakau.
8. v.i. Make a speech. Kei runga ko Hotunui e taki ana, “Haere mai, e taku tamaiti; haere mai ki Hauraki” (T. 139).
whakataki, v.t. 1. Go in search of, trace out. Ka haere taua ki te whakataki i taku kotiro (T. 48).
2. Go to meet visitors arriving. Whakatakina ahau.
3. Conduct. Nana taku tamaiti i whakataki ora ki te motu (M. 84). Maku koe e whakataki kia tika ai to haere.
4. Begin or continue a speech. He whakataki taku ki te ao, he korero atu kia rongo mai koe (M. 8).
5. Recite. Ka hoki mai ki te whakataki i te kaha o Hou-mai-tawhiti, tae noa ki ona uri (T. 128).
6. Lengthen a name by addition. Pena tonu te mahi a Uenuku ki te kai i te tangata; koia i whakatakina ai te ingoa, ko Uenuku-kai-tangata.
takitaki. 1. v.t. Trace out, look for.
2. Recite a song. Ka takitakina te haka (M. liv).
3. Provoke. Ka takitakina kia pamaro ai te haerenga mai ki waho o te rua (T. 151).
4. Drive kehe fish into a net, using the feet instead of a pole. ‖ ko.
5. Avenge. Patu ana ia i nga aruhe hei o mo te taua takitaki i te mate o tana tamaiti (T. 40).
6. v.i. Come in sight, appear. Ka takitaki mai nga kawainga o te ata.—Ka takitaki mai te ata.
7. n. Song. Ka whakahuatia ano tona takitaki; koia tenei nga kupu o taua takitaki (W. v, 38).
Williams Dictionary
Taki (ii). 1. v.t. Stick in. Takina te tokotoko, ko Otaki (M. 28).
2. n. A rod placed obliquely in the ground to which kaka were decoyed and then snared.
takitaki, n. 1. Fence, palisading. Pae rawa nga takitaki, me te maihi o te whare (Tr. vii, 49).
2. Screen. Heoi ano te takitaki o tona whare ko te ngaherehere, hei takitaki mo te hau.
3. Tattooing on the calf of the leg of a female. Tu te takitaki, oti te hopehope ra (M. 127).
Williams Dictionary
Taki (iv), tātaki, adverbial prefix. 1. Giving a distributive force to numerals and words of number. Takirua, by twos, two at a time, two apiece. A takirua hokinga ki tau na kupu kotahi (M. 229). Kua uru ia ki roto o nga matua a tera, tata haere ai, takirua, takitoru ki roto i te rapa o tona taiaha (J. xx, 23). Takitini, in crowds. Kaore i tupu ngatimaua; papa takitini i te autaia te takatakahi. In speaking of persons toko is sometimes inserted, as takitokowha, four persons at a time.
2. Used with verbs, etc., denoting that what is said applies to each one individually. Whati rawa ake; ehara, kua takimaumau (They were caught one by one) (T. 150). Me whakawhirinaki ki etahi rakau, e takitu nei, nga taura (Let us make the ropes fast to some trees standing at intervals) (T. 159).
Williams Dictionary