Puta (i). 1. n. Opening, hole, perforation. Ka hu ra i te puta o te reinga (M. 371). Puta-auahi, window opening. Makere atu ki te whare o tona papa, ka rere ma te putaauahi o te whare.
2. Vagina.
3. Blister.
4. Survivor; so widow, widower. ‖9, below.
5. v.i. Move from one place to another, pass on. Ka mutu, puta ke he wahi ke, e rima puhi (T. 101). Kua puta noa ake (te waka) ki runga (T. 173). Heoi kua puta te taura kei raro o te kaki, kua mau (T. 159).
6. Pass through, in, or out. Ko tona ara tenei e puta ake ai (T. 54). Ka puta te kiore ki roto.
7. Pass on one side. Na Hua te rakau ki a Whiro, ka whakaputaia e Whiro, ka puta te rakau ra (W. ii, 17).
8. Come, come forth, come out. Katahi ia ka puta ki waho o te whare (T. 92). The context will often necessitate translation by some suitable word. Ka puta iho te kupu a te rangatira o te pa, “Ko wai koe?” (Was heard) (T. 182). Wahia ana te tahā ki runga i nga ringaringa o taua tangata, a kihai i puta te wai mo te koroheke ra (So there was no water for the old man) (T. 182).
9. Escape, survive. Ko Kiorepoto i puta, ko Kioreroa i mate (Tr. vii, 47). Maringanui te whakapono kia tere te tae mai, i puta ai he morehu ki te ao. This sometimes takes the curious form puta te ihu, escape from disaster. E ki ana a Pio nana i puta ai te ihu o Tuhoe.
10. Appear, come into sight. Ka puta mai ano to ratou whaea (T. 12). Ka puta mai te aroha o tona whaea ki a Haungaroa (T. 84).
11. Be born. Generally in the expression puta ki waho. Katahi ano Tuhuruhuru ka puta ki waho (T. 36). Ka puta tana ki waho ko Pore (T. 114).
12. In the expression puta kē, be changed. Ka ata tutuki mai ki Roto-kakahi, ko te wahi e puta ke ai te ngakau kia haere i te ara ki Tikitapu (T. 157).
13. In the adverbial expression puta noa, indicating freedom from limitation, throughout. Katahi nga wahine ra ka whakararangitia puta noa ki to ratou waka (Then the women were formed up in line right up to their canoe) (T. 38). E puare katoa ana a roto, puta noa ki raro (The whole interior was open right down to the bottom) (T. 13). He koanga, tangata tahi; he ngahuru, puta noa (At digging time one man will turn up, at harvest home any number) (P. 19).
page 316
putanga, n. 1. Circumstance, place, etc., of appearance. E whakarongo ana raua ki te putanga mai o te hau (T. 93). E haere koe, ka titiro ki te putanga mai o te ra (T. 110).
2. Gate. Kihai i tomo ma te putanga, i piki mai ma runga (T. 85).
whakaputa. 1. v.t. Cause to come forth. Ka wahia i te tungaroa o te whare hei ara whakaputanga mo te tamaiti ki waho, ka whakaputaina (T. 52). Whakaputa i te ihu, rescue, save. Homai he kai hai whakaputa i te ihu o matou ko aku tamariki. ‖ puta, 9.
2. Parry, cause to pass on one side. ‖ puta, 7.
3. Perform ceremonial cleansing fromtapu contracted from a corpse. Kihai i tika te whakaputa a Tuhoro i a ia i tona raweketanga i a Tama-te-kapua (J. ii, 226).
4. v.i. Begin to come forth. Katahi ka whakaputa te tangata whenua ki waho (T. 101).
5. Boast. Ka kino to mahi whakaputa.
pūputa, n. Blister on the skin.
putaputa, a. Full of holes, pitted.
Williams Dictionary
Puta (ii), n. 1. Battle, battlefield. Te puta tuatahi i hinga ai maua, kei Paparetu. Also in the expression puta taua. Ko te pa tahuri ko Tokaanu, ko te puta taua ko te Hikutawatawa, i te ra kotahi (J. xx, 24). He whanau tama ki te wahine, he awatai, he puta taua ki te tane (P.).
2. A place frequented by kuaka. (Ngi.)
puputa, a. Close-set, crowded.
Williams Dictionary