Takoto. 1. v.i. Lie. Tana hinganga ki raro ma nga manga ana takoto ana ki te whenua (T. 5).
page 374
2. Be in, or take up, a position. Ka kitea ki nga waewae e takoto ana, ahu tonu ki roto (T. 202). I te ata po tonu ka takoto nga matua a te ope (J. xx, 22). Ka waiho i reira te punga o te waka, e takoto mai nei ano (T. 123).
3. Be present. E takoto nei he mamae, me he ngau atua (M. 88).
4. Be in a state or condition. Ana koia, e takoto kino nei te whenua (T. 23). Tenei ano tau mahi, e te rangatira, te takoto ke nei (T. 197). Takoto noa, easy.
5. Lie before one in the future, be in prospect. Taihoa e kata i a maua, me tatari i roto i nga ra e takoto ake nei (Pi. 175, 5).
6. Be formed, as a project or scheme. Ka takoto te whakaaro o te tangata nei kia haere ia ki Hawaiki (T. 136).
7. Be low, of the tide. Ka takoto te tai.
8. Be well set, well shaped. He takoto nga turi o te tangata ra.
9. In the expression Takoto atu! used to encourage paddlers in a canoe.
10. n. A unit of measurement, the length from the foot to the hand extended beyond the head, measured on the ground; used chiefly in measuring houses. Ko te roa o te whare, kotahi kumi ma ono; ko te rahi, e iwa takoto (Pi. 135, 5).
takotoranga, n. Receptacle, position, site.
whakatakoto. 1. v.t. Lay down. Ka whakatakotoria tana taiaha (T. 55).
2. Plan, determine. I whakatakotoria ano ki te korero, e pa ma (M. 429). So whakatakoto whakaaro, decide, determine.
3. Give direction, order. Te kaha hoki ta Tupurupuru, whakatakotoria ana ki tana pononga, ki a Ponarua, kia karia te pokere ki te roro o te whare.
4. Plant, place, an ambuscade, etc.; dispose forces. A, i te ahiahi ka whakatakotokotoria nga pehipehi; ka oti tera, ka whakatakotoria nga matua iwi (W. v, 77).
5. In the expression whakatakoto tupuna, recite genealogies.
6. n. Ambuscade.
tākotokoto, n. Sprit of a sail.
whakatākotokoto, v.t. Dispose in several places. ‖ ex. whakatakoto, 4.
Williams Dictionary